Welcome to Shri Muktjivan Swamibapa Prerana Trust Mari Ankh Na Ratan – swamibapa
swamibapa
Slider
My Beloved Children
મારી આંખના રતન

Swaminarayan Bhagwan had commended in Shikshapatri Shlok 132

"They shall establish Educational Institutions and appoint Brahmin scholar as tutor to propagate 'Sadvidhya". This is the act of great peity.

Swamibapa, the fourth spiritual heir of Lord Shri Swaminarayan formidably obeyed his command and acted upon. Lets catch a glimpse of the same below.

©e Mðkr{LkkhkÞý ¼økðkLku rþûkkÃkºke{kt &÷kuf 132 {kt yk¿kk fhe Au fu,

“yLku rðãkÚkeo ¼ýkÔÞkLke þk¤k fhkðeLku ÃkAe íku{kt yuf rðîkLk çkúkñý hk¾eLku Ãk]ÚðeLku rðþu MkËTrðãkLke «ð]r¥k fhkððe, fu{ su rðãkËkLku fheLku {kuxwt ÃkwÛÞ ÚkkÞ Au.”

©e Mðkr{LkkhkÞý ¼økðkLkLke [kuÚke ÃkuZeLkk ðkhMkËkh ©e {wõíkSðLk Mðkr{çkkÃkkyu ©e Mðkr{LkkhkÞý ¼økðkLku fhu÷e yk yk¿kkykuLkwt fuðw W{Ëk Ãkk÷Lk fÞwO Au íkuLke Íkt¾e {u¤ðeyu...

Shri Muktjivan Swamibapa is the first Hindu religious leader whose Suvarnatula was conducted by his disciples in 1957 A.D as a symbol of love.
શ્રી મુક્તજીવન સ્વામીબાપા એટલે હિંદુ ધર્મના પ્રથમ સંત જેમની સુવર્ણતુલા શિષ્યોએ ઈ.સ. ૧૯૫૭ માં પ્રેમના પ્રતીકરૂપે કરી.
This exceptional saint immediately gave away the money received in gold form for social reformation.
અનેક જ્ઞાનપિપાસુ યુવક-યુવતીઓ માટે ઉચ્ચ અભ્યાસ માટેનું એકમાત્ર આશ્રયસ્થાન.
Out of this money evolved 'Shri Swaminarayan Arts and Science College". It became the sole refuge for knowledge yearning girls and boys for higher studies in Maninagar and nearby areas.
આ ધનરાશિમાંથી સર્જન પામી “શ્રી સ્વામિનારાયણ આર્ટ્‌સ એન્ડ સાયન્સ કોલેજ” મણિનગર અને આસપાસના વિસ્તારના અનેક જ્ઞાનપિપાસુ યુવક-યુવતીઓ માટે ઉચ્ચ અભ્યાસ માટેનું એકમાત્ર આશ્રયસ્થાન.
The fragrance of the benevolent deed of Swamibapa was spread to such an extent that on 22nd February, 1961 the then Vice President Dr. Sarvapalli Radhakrishnan himself came to Ahmedabad to inaugurate the college.
શ્રી મુક્તજીવન સ્વામીબાપાના આ સત્કાર્યની સુવાસ એવી પ્રસરી કે ૨૨ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૧ ના દિવસે આ કોલેજનું ઉદ્‌ઘાટન કરવા તત્કાલીન ઉપરાષ્ટ્રપતિ ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન સ્વયં અમદાવાદના આંગણે પધાર્યા.
In the era of 1940 while treading in the remotest villages in Gujarat in order to spread the message of virtue and satsang, Swamibapa along with his first disciple realized that lack of education was the root cause for vices like addiction, lethargy and narrow mindedness.
૧૯૪૦ ના દાયકામાં સદાચાર અને સત્સંગનો સંદેશ લઈ ગુજરાતના અંતરિયાળ ધુળિયા ગામડાઓમાં વિચરણ કરતા શ્રી મુક્તજીવન સ્વામીબાપા અને તેમના પ્રથમ સંત શ્રી આનંદપ્રિયદાસજીએ અનુભવ્યું કે વ્યસન, આળસ અને અંધશ્રદ્ધા જેવા દૂષણોના મૂળમાં સાક્ષરતાનો અભાવ છે.
The children of villages that were deprived of primary education were brought and were made to stay and educated in the three rooms of top floor of the beautiful two storeyed "Ghanshyam Bhuvan" at 'Maninagar the Karmabhoomi' which was built by Shri Muktjivan Swamibapa and Anandswami with lots of hardship. They themselves carried the construction work of digging, carrying bricks cementing etc . In this way in 1947 Shri Swaminarayan Hostel - Shri "Ishwarsadvidyashram" came into being.
શિક્ષણની પ્રાથમિક સગવડોથી વંચિત ગામોના બાળકો માટે શ્રી મુક્તજીવન સ્વામીબાપા અને શ્રી આનંદસ્વામીએ ખૂબ મુશ્કેલીઓ વચ્ચે જાતે તગારા ઉપાડી, ખોદકામ કરી, ચણતર કામ કરી, પતરાં ગોઠવી પોતાની કર્મભૂમિ એવા મણિનગરના રમણીય આંબાવાડિયામાં બે માળનું “ઘનશ્યામ ભુવન” બનાવ્યું જેના ઉપલા માળના ત્રણ ઓરડામાં આ બાળકોને લાવી ભણાવવાનું શરૂ કર્યું અને આ રીતે ઈ.સ. ૧૯૪૭ માં શ્રી સ્વામિનારાયણ છાત્રાલય - શ્રી ઈશ્વરસદ્‌વિદ્યાશ્રમનો પ્રારંભ થયો.
After Swami Vivekanand, Swamibapa and Anandswami were the only other saint who visited the foreign country of Africa in the year 1948. Out of total funds received from the devotees in Africa, 20000 shilling was donated to Gandhi memorial college which was highly appreciated by the then High Commissioner Aapa Saheb Pant and the remaining amount of donation was utilised for constructing a bigger "Ishwarsadvidyaashram" in order to accommodate 100 students from the remote villages. This building was inaugurated by Shir Gulzarilal Nanda on 23rd March, 1951.
સ્વામી વિવેકાનંદ પછી હિંદુ ધર્મના કોઈ સંત વિદેશની ભૂમિ પર પધાર્યા હોય તો તે મુક્તજીવન સ્વામીબાપા અને શ્રી આનંદપ્રિયદાસજી. ઈ.સ. ૧૯૪૮ માં આફ્રિકામાં એમણે પદાર્પણ કર્યું. મુમુક્ષુઓએ આફ્રિકામાં જે ધનરાશિ સ્વામીબાપાના ચરણોમાં ધરી તેમાંથી ૨૦,૦૦૦ શિલિંગ ગાંધી મેમોરીયલ કોલેજને દાનમાં આપ્યાં જેના તત્કાલીન હાઈકમિશ્ટ્ઠદ્બ;નર આપા સાહેબ પંતે ભરપૂર વખાણ કર્યાં અને બાકીની ધનરાશિમાંથી ગુજરાતના અંતરિયાળ ગામોના વધુમાં વધુ બાળકોને લાભ આપવાના આશયથી ૧૦૦ વિદ્યાર્થીઓ રહી શકે તેવું શ્રી ઈશ્વરસદ્‌વિદ્યાશ્રમનું અલાયદું મકાન બનાવ્યું જેનું ઉદ્‌ઘાટન કરવા ૨૩ માર્ચ, ૧૯૫૧ ના રોજ શ્રી ગુલઝારીલાલ નંદા પધાર્યા.
"Ishwarsadvidyashram" was like the 'Takshashila' or 'Nalanda' of India built in the era of 1950 wherein the fees was around Rs 120 for each term which was either waived partially or fully for most of the students. Swamibapa took complete responsibility of their uniform, books and all the stationery and other requirements. Both this saints who are the icon of compassion provided a holistic development to this students of illiterate and poor parents of this remote villages which in today's time even the expensive international schools are incapable to provide.
જ્યાં એક ટર્મની ફી ફક્ત રૂા. ૧૨૦ જેમાંથી પણ મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓ સંપૂર્ણ માફી અથવા અડધી માફી મેળવતા એ ઈશ્વરસદ્‌વિદ્યાશ્રમ એટલે ૧૯૫૦ ના દાયકામાં નિર્માણ પામેલું ભારતનું તક્ષશિલા અથવા નાલંદા. આ બાળકોના ગણવેશ, પુસ્તકથી લઈ દરેક નાની-મોટી જરૂરિયાતોની જવાબદારી સ્વામીબાપાની. વાત્સલ્યમૂર્તિ એવા આ બન્ને સંતો દ્વારા ગામડાના ગરીબ, નિરક્ષર મા-બાપના વ્હાલસોયા બાળકોનું અત્યારના સમયની મોંઘીદાટ ફી વસૂલતી ઈન્ટરનેશનલ સ્કૂલ પણ ન કરી શકે તેવું સર્વાંગી ઘડતર થવા લાગ્યું.
Swamibapa and Anandswami used to nurture these children with utmost compassion. The loving saints took utmost care that this students don’t get anxious with this big city life, are not in bad companionship or lonely and study with utmost confidence.
સ્વામીબાપા અને આનંદસ્વામી આ બાળકોનું અપાર વાત્સલ્યથી જતન કરે. ગામડાના બાળકો અમદાવાદ જેવા શહેરમાં ક્ષોભ ન અનુભવે, આત્મવિશ્વાસ સાથે અભ્યાસ કરે, ખરાબ સંગ-સોબતમાં લેવાઈ ન જાય, એકલવાયું ન લાગે તેની અપાર કાળજી આ પ્રેમમૂર્તિ સંતો રાખે.
Milk, vegetables, pure ghee were provided in ample quantity by Swamibapa in the growth years of these students. Everyday they were made to exercise and games were played with them. Every Sunday they were made to play kabaddi, wrestling, cricket, kho-kho, volleyball etc. Swamibapa's student used to participate in regional and state level competitions. The students of these Hostel had defeated the team of Krishnabaug and Fire brigade in volleyball in 1960.
ઊગતી ઉંમરના વિદ્યાર્થીઓના શારીરિક પોષણ માટે દૂધ, શાકભાજી, ચોખ્ખું ઘી વાપરવામાં કોઈ કચાશ સ્વામીબાપા ન રાખે. દરરોજ કસરત કરાવે. રમતો રમાડે. દર રવિવારે કુસ્તી, કબડી, કિક્રેટ, ખો-ખો, વોલીબોલ ઇત્યાદિ રમતો રમાડે. સ્વામીબાપાના આ વિદ્યાર્થીઓ શહેર તથા રાજ્યસ્તરની રમત સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લે. છાત્રાલયની વોલીબોલ ટીમે ૧૯૬૦ માં કૃષ્ણબાગ અને ફાયર બ્રિગેડની વોલીબોલ ટીમને હરાવી વિજય મેળવ્યો હતો.
On every month's first, eighth, eleventh and poonam and amavasya (fifteenth day of hindu month) and especially on Sharad purnima Swamibapa used to play tabla and students used to perform 'Raas'. Those who played exuberantly were selected and trained by Swamibapa himself to perform in front of huge audience on stage. These students have also performed and astonished the audience in foreign shores.
દરેક મહિનાની એકમ, આઠમ, અગિયારસ, પૂનમ તથા અમાસના દિવસોએ તથા વિશેષ રીતે શરદપૂર્ણિમાએ સ્વામીબાપા તબલાં વગાડે અને આ વિદ્યાર્થીઓ રાસ રમે. સુંદર અંગમરોડ અને ભાવ સાથે રાસ રમતા વિદ્યાર્થીઓની છણાવટ કરી સ્વામીબાપા તેમની પાસે હજારોની મેદની સમક્ષ સ્ટેજ પર રાસ રમવા માટે સ્વયં રાસ તૈયાર કરાવે. વિદેશની ભૂમિ પર પણ આ વિદ્યાર્થીઓએ રાસ રમી સૌને મંત્રમુગ્ધ કરી દીધા છે.
Swamibapa took these students regularly for picnics and taught the skill of adjustment. He clubbed pleasure with learnings. Other than interesting places he used to take them to factories, artisan workshops, skill based organisations for exposure so that they acquire this skill for their self sufficiency. Thus these students of Swamibapa could operate generators, mikes , amplifier, pumps and other such machineries without any professional help in villages without electricity thus enabling audio visual medium to show movies to spread the message of elimination of addiction and narrow mindedness and adopting virtues.
સ્વામીબાપા નિયમિત રીતે બાળકોને પ્રવાસમાં લઈ જાય. સમૂહમાં સગવડ - અગવડ વચ્ચે નિભાવી લેતાં શીખવે. ગમ્મત સાથે જ્ઞાન પીરસે. જે તે સ્થાનના જોવાલાયક સ્થળ ઉપરાંત કલાકારીગરીકૌશલ્યસંપન્ન સ્થળો, ફેકટરીઓની મુલાકાત લેવડાવી વિદ્યાર્થીઓને તે કારીગરીનું અવલોકન કરી તેનો ઉપયોગ કરી સ્વાવલંબી બનતા શીખવાડે. તેથી જ સ્વામીબાપાના આ વિદ્યાર્થીઓ ૧૯૫૦-૭૦ ના દાયકાઓમાં પણ જ્યાં વીજળી ન હોય તેવા ગામડાઓમાં કોઈ પ્રોફેશનલ મદદ લીધા સિવાય જાતે જનરેટર, માઈક, એમ્પ્લીફાયર, પંપ જેવા સાધનો ચલાવી લોકોને દૃશ્યશ્રાવ્ય માધ્યમો, ચિત્રપટો દ્વારા વ્યસનમુક્તિ, અંધશ્રદ્ધા મુક્તિ તથા સદાચારનો સંદેશો પહોંચાડતા.
Swamibapa established Sanskrit classes, music classes and hindi classes for these students wherein the best teachers were recruited by Swamibapa himself. Anandswami used to manage and supervise this classes. Not only students of these school but other students residing in Maninagar cleared the competitive exams of regional and state level as well as distinctive exams conducted by esteemed institutes of Varanasi with distinction due to the excellent education received in this classes.
સ્વામીબાપાએ આ વિદ્યાર્થીઓ માટે સંસ્કૃતશાળા, સંગીતશાળા તથા હિન્દીશાળા બનાવી હતી. જેમાં વિદ્વાન પંડિતોની અધ્યાપક તરીકે નિયુક્તિ સ્વામીબાપા સ્વયં કરે. આનંદસ્વામી સ્વયં આ પાઠશાળાઓનું સંચાલન કરે. આ શાળાઓમાં મળતા ઉચ્ચકોટિના શિક્ષણને પામી માત્ર છાત્રાલય જ નહીં પરંતુ સમગ્ર મણિનગર વિસ્તારના વિદ્યાર્થીઓ સંસ્કૃત, હિન્દી અને સંગીતની શહેર, રાજ્ય તથા વારાણસી જેવી સંસ્કારનગરીની ખ્યાતનામ સંસ્થાઓ દ્વારા લેવાતી અગ્રિમ પરીક્ષાઓ પણ વિશેષ યોગ્યતા જેવી શ્રેણીમાં ઉત્તીર્ણ કરતા!
Swamibapa used to organise elocution competition to develop the personality of these students. Proficient students were asked to speak in Gujarati, Hindi, Sanskrit and English in front of huge audience. Those students who had proficiency in writing were asked to write columns in monthly magazine "Ghanshyam Vijay". They were asked to write on moral values and religious teachings which were utilised in rallies and nagaryatra. These students were also encouraged by Swamibapa to write script for leisure programs.
છાત્રાલયના વિદ્યાર્થીઓના વ્યક્તિત્વવિકાસ માટે સ્વામીબાપા દર મહિને વકતૃત્ત્વ સ્પર્ધા યોજે. આ કળામાં પાવરધા બાળકો પાસે હજારોની મેદનીવાળા ઉત્સવોમાં ગુજરાતી, હિન્દી, સંસ્કૃત, અંગ્રેજીમાં વક્તવ્યો અપાવડાવે. જે બાળકો લેખનકળામાં કુશળ હોય તેમની પાસે સંસ્થાના માસિક “ઘનશ્યામ વિજય”માં લેખો લખાવડાવે. તેમની પાસે સદાચાર અને ધર્મોપદેશક સૂત્રો લખાવડાવે જેનો સદાચાર રેલી અને નગરયાત્રામાં ઉપયોગ થાય. આ વિદ્યાર્થીઓને રંજન કાર્યક્રમોની સ્ક્રીપ્ટ લખવાની પ્રેરણા પણ સ્વામીબાપા આપે.
The way Swamibapa used to nurture these students, guide the college personally resulted in starting of Shri Swaminarayan Balmandir and primary school (english and gujarati medium) in 1968 as well as Shri Swaminarayan Highschool and Shri Abajibapa Library in 1969 was inaugurated by none other than Shri Hitendrabhai Desai, then chief minister of Gujarat and in the same year 1200 students were enrolled. On 16 June 1969, Swamibapa invited the parents of all these students for orientation for their holistic development at Shri Muktjivan Auditorium. There was no such concept as parenting at that time.
સ્વામીબાપાએ જે રીતે છાત્રાલયના વિદ્યાર્થીઓનું પ્રેમપૂર્વક જતન કર્યું હતું, સ્વામિનારાયણ કોલેજને અંગત માર્ગદર્શન દ્વારા નિખારી હતી તેની સુવાસ એવી પ્રસરી હતી કે ૧૯૬૮ માં શ્રી સ્વામિનારાયણ બાલમંદિર અને પ્રાથમિક શાળા (ગુજરાતી અને અંગ્રેજી માધ્યમ) તથા ૧૯૬૯ માં શ્રી સ્વામિનારાયણ હાઈસ્કૂલ તથા શ્રી અબજીબાપાશ્રી ગ્રંથાલયનું ઉદ્‌ઘાટન કરવા તત્કાલીન મુખ્યમંત્રીશ્રી હિતેન્દ્રભાઈ દેસાઈ પધાર્યા અને તે જ વર્ષે ૧૨૦૦ બાળકોએ પ્રવેશ મેળવ્યો ! સ્વામીબાપાએ તા. ૧૬-૦૬-૧૯૬૯ ના રોજ તમામ વિદ્યાર્થીઓના વાલીઓનું શ્રી મુક્તજીવન ઓડિટોરિયમમાં સંમેલન યોજી તેમના સર્વાંગી ઘડતર માટે એમને જાગૃત કર્યાં. પેરેન્ટીંગનો કન્સેપ્ટ તો ત્યારે હતો જ કયાં ?!
The students living in hostel, Swaminarayan college and Swaminarayan school were provided training of N.C.C , N.S.S and R.S.P (Road Safety Police). The students became experts in handling calamities such as earthquake in Kutch, floods in Morbi or famine in Panchmahal. The students donated Rs 101 to India's Defence Fund during the war of India China by forsaking the consumption of milk for 15 days with the inspiration from Swamibapa. These students performed group prayers and 24 hours mantrajaap for war cease. On the occasion of demise of leaders like Pt. Jawaharlal Nehru and Lalbahadur Shastri prayers, mantrajaap and inspirational talks were conducted.
છાત્રાલય, સ્વામિનારાયણ કોલેજ તથા સ્વામિનારાયણ હાઈસ્કૂલના વિદ્યાર્થીઓ એન.સી.સી., એન.એસ.એસ. તથા આર.એસ.પી. (રોડ સેફટી પોલિસ)ની ટ્રેનિંગ મેળવતા. કચ્છમાં આવેલો ભૂકંપ હોય કે મોરબીની રેલ હોનારત હોય કે પંચમહાલમાં પડેલા દુકાળ - આ વિદ્યાર્થીઓ રાહતકાર્યમાં અગ્રેસર હોય. ૧૯૬૨ માં ચીને ભારત પર આક્રમણ કર્યું ત્યારે સ્વામીબાપાની પ્રેરણાથી છાત્રાલયના વિદ્યાર્થીઓએ પોતાને મળતા દૂધનો ૧૫ દિવસ માટે ત્યાગ કરી રૂા. ૧૦૧/- દેશના સંરક્ષણફાળામાં જમા કરાવ્યા. યુદ્ધ વિરામ અર્થે આ વિદ્યાર્થીઓએ સમૂહ પ્રાર્થના તથા ૨૪ કલાક અખંડ મંત્રજાપ (ધૂન) કર્યાં. પંડિત નહેરુ તથા લાલબહાદુર શાસ્ત્રી જેવા નેતાઓના અવસાન નિમિત્તે છાત્રાલયમાં પ્રાર્થનાસભા, મંત્રજાપ તથા પ્રેરણાદાયી વક્તવ્યો થતાં.
Independence day and Republic day were celebrated with great patriotism in the temple premises. Swamibapa used to conduct oath for N.C.C. cadets. Flag hoisting and patriotic songs were sung. Various competitions like essay, elocution, on the spot elocution, on the spot acting, english speaking, room decoration etc would be organised. In 1976 Independence day celebration Swamibapa along with students and Lions Club district governor lion Shri Shah organised Tree Plantation. Swamibapa gave a wonderful moral. " The plants that are grown today will give cool shade tomorrow and the virtues and values imbibed today will create a favorable environment for religious growth tomorrow."
મણિનગર મંદિર પરિસરમાં વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા સ્વાતંત્ર્યદિન તથા પ્રજાસત્તાકદિનની ઊજવણી દેશભક્તિમય વાતાવરણમાં થાય. સ્વામીબાપા એન.સી.સી. કેડેટસને પ્રતિજ્ઞાવાંચન કરાવે. ધ્વજવંદન તથા દેશભક્તિના ગીતોનું ગાન થાય. નિબંધ હરિફાઈ, ત્વરિત વકતૃત્વ હરિફાઈ, ત્વરિત અભિનય હરિફાઈ, અંગ્રેજી વક્તૃત્વ હરિફાઈ, ઓરડા સુશોભન હરિફાઈ યોજાય. ૧૯૭૬ ના સ્વાતંત્ર્યદિન પર્વે સ્વામીબાપાએ વિદ્યાર્થીઓ તેમજ લાયન્સકલબના ડિસ્ટ્રીકટ ગવર્નર લાયન શ્રી શાહ સાહેબ સાથે મળી વૃક્ષારોપણ કર્યું. આ પ્રસંગે સ્વામીબાપાએ સુંદર બોધ આપ્યો,
“આજે વાવેલાં વૃક્ષો આવતીકાલે મોટાં થઈ સૌને શીતળ છાંયડી આપશે અને આજે સિંચેલા સદ્‌ગુણો અને સંસ્કારો આવતીકાલે વૃદ્ધિ પામી સૌને સત્સંગ અભિમુખ બનાવશે.”
In 1960 during the Republic Day celebration, a light festival was organised in Ahmedabad wherein the Maninagar Swaminarayan temple won the third prize. In the history of Ahmedabad city , first time a religious organisation participated in such competition and won the prize. Thereafter Maninagar temple won many such prizes. But the exceptional achievement was that the students and saints who were nurtured by Swamibapa to be self reliant and full of zealous designed the lights without any professional help.
ઈ.સ. ૧૯૬૦ માં પ્રજાસત્તાકદિને સમગ્ર અમદાવાદ શહેર માટે યોજાયેલ રોશની સ્પર્ધામાં મણિનગર સ્વામિનારાયણ મંદિરે ત્રીજું સ્થાન મેળવ્યું ! કોઈપણ ધાર્મિક સંસ્થાએ આવી જાહેર રોશની સ્પર્ધામાં ભાગ લીધો હોય અને ઈનામ મેળવ્યુ ંહોય તેવું અમદાવાદના ઈતિહાસમાં પ્રથમવાર બન્યું. ત્યારબાદ તો મણિનગર મંદિરની આ ઈનામ મેળવવાની પરંપરા બની ગઈ. પરંતુ વિશેષ સિદ્ધિ એ હતી કે સ્વામીબાપાએ જેમનામાં જિજ્ઞાસાવૃત્તિ અને સ્વાવલંબનના સંસ્કારો રેડ્યા હતા તે છાત્રાલયના વિદ્યાર્થીઓ અને સંતો જાતે કોઈપણ પ્રકારની પ્રોફેશનલ મદદ લીધા સિવાય આ રોશની ડિઝાઈન કરતા.
Yagna and Sanskrit recitals were frequently organised in the Maninagar temple premise wherein more than 50 Sanskrit scholars participated. Great personalities like Pujya Mota, Shri Ravishankar Maharaj, Shri Dhulabhaya Kag, Tukdoji Maharaj attended the seminars and workshops on moral values. Even Mahamandleshwar convention was conducted. On every Amasvasya Meditation and Knowledge sessions were organised. All these events helped the students in gaining deep knowledge of Indian culture and has enriched them so much that even at 80 years of age living in various parts of the world, they have experienced both the struggle and success with elan as the root of this knowledge is still fresh in their mind.
મણિનગર મંદિર પરિસરમાં અવાનવાર ૫૦ થી વધુ સંસ્કૃતના પ્રખર વિદ્વાન વિપ્રો સમૂહમાં વેદોક્ત મંત્રોચ્ચાર સાથે યજ્ઞયાગાદિ કરે. સદાચાર સપ્તાહ તથા અન્ય અધિવેશનોમાં પૂજ્ય મોટા, શ્રી રવિશંકર મહારાજ, શ્રી દુલાભાયા કાગ, તુકડોજી મહારાજ જેવા મહાત્માઓના આગમન થાય. મહામંડલેશ્વરોના સંમેલન થાય. દર અમાસે જ્ઞાન અને ધ્યાનની શિબિરો થાય. આ પ્રસંગોએ છાત્રાલયના વિદ્યાર્થીઓમાં ભારતીય સંસ્કૃતિના સંવર્ધનના મૂળ એવાં ઊંડા રોપ્યાં કે આજે પણ ૮૦ ને પાર કરી ગયેલા દેશ-વિદેશમાં વસતા જીવનના તડકા- છાંયડા જોઈ લીધેલાં એ વિદ્યાર્થીઓમાં આ મૂળિયાં એવાં જ લીલાં અને નવપલ્લવિત જ દૃશ્યમાન થાય છે.
Swamibapa, himself composed and sang the welcome song in praise of all the mahamandeleshwars, dignitaries, scholars who had come to grace the Suvarnatula event. How can the students and disciples of such a humble icon be devoid of the quality of modesty in them?
જે સદ્‌ગુરુએ પોતાની સુવર્ણતુલાની ઘડીને શોભાવવા સમગ્ર દેશમાંથી પધારેલા મહામંડલેશ્વરો, વિદ્વાનો, પ્રતિષ્ઠિતોનું અભિવાદન કરવા સ્વયં સ્વાગતગીત રચ્યું હોય અને ગાયું હોય તેવા વિનમ્રતાની મૂર્તિ એવા સ્વામીબાપાએ પોતાના વિદ્યાર્થીઓમાં વિનયના સંસ્કારનું સિંચન કરવામાં શું બાકી રાખ્યું હોય ?!
The students of hostel were very dear to Swamibapa. Whichever part of the world he may be, but on the occasion of anniversary of the hostel Swamibapa was always present amongst the students. On Sunday, he used to personally greet each student. During difficulty Swamibapa was the ultimate solace for each student. Swamibapa used to write letter to these students when he was travelled abroad. If any student wrote a personal letter, Swamibapa made sure that he replied them personally. He always advised the warden to deal with students with love. The task that can be accomplished by love cannot be done by any other way. But he was also keen on discipline. Swamibapa used to get very annoyed with students who were indisciplined.
છાત્રાલયના વિદ્યાર્થીઓ એટલે સ્વામીબાપાની આંખના રતન. સ્વામીબાપા દેશ-વિદેશમાં કયાંય પણ હોય પરંતુ છાત્રાલયજયંતીના દિવસે તેમના વ્હાલસોયા વિદ્યાર્થીઓ પાસે તેમની વચ્ચે જ હોય. દર રવિવારે એક - એક વિદ્યાર્થીને સ્વામીબાપા ભેટે. દરેક વિદ્યાર્થીની કોઈપણ મૂંઝવણનું એકમાત્ર આશ્રયસ્થાન એટલે સ્વામીબાપા. વિદેશથી સ્વામીબાપા છાત્રાલયના વિદ્યાર્થીઓને સંબોધીને પત્ર લખે. કોઈ વિદ્યાર્થીએ વ્યક્તિગત રીતે સ્વામીબાપાને પત્ર લખ્યો હોય તો સ્વામીબાપા અચૂક વ્યક્તિગત પત્ર દ્વારા પ્રત્યુત્તર આપે. એ હંમેશા ગૃહપતિને ભલામણ કરે કે હંમેશા પ્રેમથી કામ લેવંુ. જે કામ પ્રેમથી થાય એ બીજી કોઈ વસ્તુથી ન થાય. પણ શિસ્ત નહીં એવું તો નહીં જ. શિસ્તભંગ કરનાર કોઈપણ વિદ્યાર્થી સ્વામીબાપાના પુણ્યપ્રકોપથી બચી શકે નહીં.
The paramount effort put by students to welcome Swamibapa during the anniversary celebration itself depicted the amount of love that was showered by Swamibapa. Rangoli was made from entrance to stairs, collective salutation was done, welcome song composed and sung, fancy dress competition and various mimic acts were performed. Exhibitions by students of hostel were organised wherein the people living nearby would throng for three consecutive days. And most importantly, students developed a device wherein Swamibapa arrives the flower are showered over him, that too in the year of 1958. This itself shows the love and devotion of these students for Swamibapa.
છાત્રાલય જયંતીના દિવસે આ વિદ્યાર્થીઓ સ્વામીબાપાના સ્વાગતની તૈયારી કરવામાં જે રીતે જીવ રેડી દે તે જ બતાવે કે તેઓ સ્વામીબાપા પાસેથી કેવો પ્રેમ પામ્યા હશે. પ્રવેશદ્વારથી પગથિયા સુધી રંગોળી પૂરાય, સામૂહિક સલામી થાય, સ્વાગત ગીત રચાય અને ગવાય, વેશભૂષા, હાસ્યસંવાદ જેવી અનેક પ્રવૃત્તિ યોજાય જેને સ્થાનિક લોકો પણ ત્રણ-ત્રણ દિવસ સુધી જોવા આવે એવાં દર્શન - પ્રદર્શન છાત્રાલયના ઓરડાઓમાં જ યોજાય. ! સૌથી વિશેષ કે, સ્વામીબાપા પધારે એટલે તરત જ અદ્ધર ગોઠવેલા ઓટોમેટિક બોક્ષમાંથી તેમના પર પુષ્પવૃષ્ટિ થાય તેવી યંત્ર રચના આ વિદ્યાર્થીઓ કરે અને તે પણ ૧૯૫૮ માં તે જ બતાવે છે કે આ વિદ્યાર્થીઓ સ્વામીબાપાનો પ્રેમ પામી કેવાં પ્રેમઘેલાં બન્યાં હશે !
Swamibapa was so keen on child development, that when the monthly magazines started circulating in remote villages of Gujarat, he asked experts in child development field to write various articles for their growth and development. The articles written in 1956 are still useful in the contemporary time. Swamibapa encouraged students to write articles relevant to children in the children segment which shows the farsightedness of Swamibapa in developing the children.
સ્વામીબાપાને બાળઘડતર માટે એટલી ચીવટ કે જ્યારે મંદિરનું માસિકપત્ર ગુજરાતના અંતરિયાળ ગામોમાં પહોંચતું થઈ ગયું ત્યારે સ્વામીબાપા જાણીતા શિક્ષણવિદો પાસે બાળકના ઘડતર સંબંધી લેખો લખાવે. ૧૯૫૬ ના સમયથી લખાયેલા એ લેખો આજે પણ એટલા જ કન્ટેમ્પરરી લાગે. આ દાયકાઓમાં કોઈ ધાર્મિક મેગેઝિન બાળકોને અપીલ કરે કે બાળદોસ્તો ! આ મેગેઝિનના બાળ વિભાગમાં તમને આવડે તેવા લેખ લખીને મોકલો એ સ્વામીબાપાની બાળ વિકાસની દૂરદર્શિતા દર્શાવવા પૂરતું છે.
In 1958, wherever Swamibapa made associations, he would also set up "Ghanshyam Bal Yojna" wherein he imparted knowledge sessions and programs focusing on holistic and moral development of children below 16 years. Even in Africa, Shri Swaminarayan Sajivan Vidyarthi Mandal were set up in various locality and these associations performed various socially relevant programs.
૧૯૫૮ થી જે - જે ગામમાં સ્વામીબાપાના મંડળ બને ત્યાં સ્વામીબાપા “ઘનશ્યામ બાલ યોજના” નો પ્રારંભ કરે જેમાં ૧૬ વર્ષથી નીચેના બાળકોના સર્વાંગી ઘડતર, સંસ્કાર સિંચન, શૈક્ષણિક જાગૃતિ માટે જુદા - જુદા કાર્યક્રમો કરવામાં આવે. આફ્રિકાના અલગ - અલગ સ્થળોએ શ્રી સ્વામિનારાયણ સિદ્ધાંત સજીવન વિદ્યાર્થી મંડળ બનાવાય અને આ સ્ટુન્ડન્ટ એસોસિયેશન જુદા - જુદા સામાજિક જાગૃતિના કાર્યક્રમો કરે.
Swamibapa was so much keen for the students education and so much fond of them that in 1975 during the famine in Panchmahal, the principal of Nani Sarsan village, Shri Jivanbhai Dhobi visited Swamibapa with a concern that students are missing school due to lack of food, Swamibapa immediately organised supply of nutritious food for these kids. Thereafter such centres were also started in Vagjipur and Swaminarayan Palli.
સ્વામીબાપાને વિદ્યાર્થીઓ અને તેમનો અભ્યાસ એટલાં વ્હાલા કે ૧૯૭૫ માં પંચમહાલમાં દુકાળ પડ્યો ત્યારે નાનીસરસણ ગામના પ્રિન્સિપાલ શ્રી જીવણભાઈ ધોબી સ્વામીબાપા પાસે અમદાવાદ દોડી આવ્યા અને જણાવ્યું કે દુકાળને કારણે શાળામાં આવતા બાળકો અડધા ભૂખ્યા હોય છે અને કેટલાંક ભણવા પણ આવતા નથી. તેથી તેમનો અભ્યાસ બગડે છે. સ્વામીબાપાએ તરત જ તેમની જરૂરિયાત પ્રમાણે દરરોજ બાળકોને પોષણ મળે તેવી વ્યવસ્થા કરી આપી. ત્યારબાદ વાઘજીપુર અને સ્વામિનારાયણ પાલ્લીમાં પણ આવા કેન્દ્રો શરૂ થયા !
Cultural programs were a wonderful contribution by Swamibapa and students to the society. Students themselves arranged everything from concept planning, casting, costumes, dialogues, acting, music, set development, backstage and light and sound system without any professional help. This program was so successful and in huge demand that wherever Swamibapa visited this program was performed without fail. These programs were of such high quality that dignitaries like Shri Umashankar Joshi came as Chief guest. The drama named "Sadguru Praudh Pratap" had all the emotions such as anger, laughter, excitement and surprise that this drama was not only performed in India, but it also enthralled the audiences of England and Africa. The Europeans who came only for 10 minutes, left watching it for whole 3 hours. Municipality authority always took help of " Muktjivan Kala mandal" for spreading public awareness message
સ્વામીબાપા અને તેમના વિદ્યાર્થીઓની સમાજને સૌથી અણમોલ ભેટ એટલે તેમના દ્વારા યોજવામાં આવતા રંજન કાર્યક્રમો ! કોઈપણ પ્રોફેશનલ મદદ સિવાય વિષયવસ્તુના વિચારથી લઈ, પાત્રવરણી, વેશભૂષા, સંવાદ, અભિનય, નેપથ્ય સંચાલન, સંગીત, સેટ, પ્રકાશ આયોજન, ધ્વનિ આયોજન - સઘળું વિદ્યાર્થીઓ જાતે કરતા. આ કાર્યક્રમો એટલા લોકપ્રિય થયા હતા કે ગુજરાતનું ભાગ્યે જ એવું કોઈ ગામ હશે જ્યાં સ્વામીબાપા પધાર્યા હોય અને આ રંજન કાર્યક્રમ ન થયા હોય ! આ કાર્યક્રમ એટલા ઉચ્ચ દરજ્જાના હોય કે શ્રી ઉમાશંકર જોશી જેવા વિદ્વાન અતિથિવિશેષપદે પધાર્યા હોય ! ભયંકર, રૌદ્ર, હાસ્ય, આશ્ચર્ય, રોમાંચ જેવા અનેક રસોથી ભરપૂર નાટ્યરૂપક “સદ્‌ગુરુ પ્રોઢ પ્રતાપ” એ તો માત્ર ભારત જ નહીં પરંતુ ઈંગ્લેન્ડ અને આફ્રિકાના અનેક સ્થળોના લોકોને મંત્રમુગ્ધ કરી દીધાં હતાં ! યુરોપિયન હસ્તિઓ માત્ર દસ મિનિટ માટે આવી હોય અને પૂરા ત્રણ કલાક કાર્યક્રમ નિહાળવા રોકાઈ જાય. મ્યુનિસિપાલિટીના અધિકારીઓ અંતરિયાળ ગામોમાં કોઈ જનજાગૃતિનો સંદેશ પહોંચાડવો હોય તો આ “મુક્તજીવન કલા મંડળ” ના વિદ્યાર્થીઓની મદદ માંગે !
This is just the glimpse of a dynamic personality of Swamibapa. Words fall short to describe his love forchildren. Even today there are many children who require our help. The initiative "My Beloved Children" is a humble step towards enlightening their future which can be possible through your cooperation.
yk íkku yuf LkkLkfze Íkt¾e {kºk Au. Mðk{eçkkÃkkyu rðãkÚkeoykuLku su «u{rÃkÞq»k ÃkkÞk Au íkuLkku ÷¾íkkt Ãkkh ykðu íku{ LkÚke. yksu Ãký yuðk yLkuf rðãkÚkeoyku Au su{Lku ykÃkLke {ËËLke sYh Au. “{khe ykt¾Lkk híkLk” «kusufx îkhk ykðk rðãkÚkeoykuLkk ¼rð»ÞLku ysðk¤ðkLkku yuf Lk{ú «ÞkMk Au. su ykÃkLkk MknÞkuøk îkhk þõÞ çkLke þfþu...

Swamibapa was not only renowned in the religious circle but was also well received by the intellectuals who were highly impressed by his social reforms. Below are the accolades of various dignitaries.

Undeniably Shri Muktjeevan Swamibapa was a chaste saint. Every religion preaches wisdom and compassion in order to foster self realisation and sympathy. Therefore everybody should aim at living a harmonious life devoid of communism and narrow mindedness. Thus Swamishri has set an example for the society by setting up such an educational institution. This is the most simple and obvious way to develop a wise and civilised individual.

Shri Dr. Sarvapalli Radhakrishnan
Former Vice president

ખરેખર શ્રી મુક્તજીવન સ્વામીશ્રી સાચા સંત છે. દરેક ધર્મમાં પ્રજ્ઞા અને કરુણા હોય છે અને આત્મજ્ઞાન અને સહાનુભૂતિ વિકસાવવા કહે છે. તેથી કોમવાદ અને સંકુચિતતાનું ઝેર નાબૂદ કરી સહકારનું જીવન જીવવું જોઈએ. સ્વામીજીએ આમ સમાજ માટે આ કોલેજ કરીને એક ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું છે. વિદ્યાર્થીઓ સારા અને સંસ્કારી નાગરિક બને તેનો આ સુગમ માર્ગ છે.

શ્રી સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન્‌
તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ

Swamiji greatly focused on developing educational establishments. I believe educational initiative are the best contribution to society and I am immensely elated that Swamiji was weighed both by gold and platinum. The entire money from this was utilised effectively for developing educational institutions.

Shri Mannarayanji
Former Governor, Gujarat

સ્વામીજીનું ધ્યાન શિક્ષણસંસ્થાઓના વિકાસમાં વિશેષ છે. હું જાણું છું કે વિદ્યાદાન સર્વદાનોમાં શ્રેષ્ઠ છે
તેથી મને ખૂબ ખુશી થઈ કે સ્વામીજીને પહેલાં સુવર્ણ અને ત્યારબાદ પ્લેટિનમથી તોલ્યા અને તે તમામ
ધનરાશિનો સદુપયોગ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં થયો.

શ્રીમન્નારાયણજી
તત્કાલીન રાજ્યપાલ - ગુજરાત રાજ્ય.

I am highly pleased by the opening of high schools and library. I am very much keen in educational development and I firmly believe that educational initiatives are very important for our country. Also I have been observing that Pujya Swamiji is taking marvelous initiatives by taking deep interest in the field of education for public interest and is continuing with his endeavor. Such initiative by this place has set an example for other religious institutions to follow. For that I bestow my heartfelt wishes.

Shri Hitendra Desai
Former, Chief Minister Gujarat

હાઈસ્કૂલ તથા ગ્રંથાલયના ઉદ્‌ઘાટનથી મને ખૂબ જ આનંદ થયો છે. મને કેળવણી તરફ ખૂબ રસ છે અને
હું માનુ છું કે શિક્ષણનું કાર્ય આપણા દેશને માટે ખૂબ મહત્ત્વનું છે અને હું જોતો આવ્યો છું ક
શિક્ષણક્ષેત્રે ઊંડો રસ ધરાવી જનહિતાર્થે સુંદર કાર્યો કર્યાં છે અને કરતા આવે છે. ઘણું કરીને ધર્મની સંસ્થાઓ
તરફથી આવાં કાર્યોની શરૂઆત કરવામાં આવી હોય તો આ સ્થાન દરેકને માટે એક ઉદાહરણરૂપ થઈ પડ્યું છે.
તેને માટે હું અભિનંદન આપું છું.

શ્રી હિતેન્દ્રભાઈ દેસાઈ
તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી - ગુજરાત રાજ્ય.

The exceptional facet of Shri Muktjivan Swamibapa is that he did not restrict his pursuits to religion or particular sect but is interested in the development of education and culture as per the need of the contemporary era. For him education is an important component of spiritual development. He is actively involved in setting up of such institutions. He has made special effort in developing the modern youth by moving with current tide. Over and above he has also made substantial contribution in Sanskrit classes to sustain and stablilise them. He is taking keen interest in managing the hostels as well as instigating virtues in current generation from the very beginning. In the current scenario it is not only important but advisable that endorsement of religion and education exist as the two wheels of the same chariot. For the same he has not only established the educational establishment but is also keenly managing it which is worth appreciation.

Shri Chimanbhai Patel,
Former minister Public affairs and Cultural activity Gujrat

શ્રી મુક્તજીવનસ્વામીજીની ખરી વિશેષતા તો તેઓ કેવળ ધર્મ કે સંપ્રદાયના મર્યાદિત વર્તુળમાં નિબંધ ન
થતા દેશકાળને અનુરૂપ રહી શિક્ષણ અને સંસ્કાર ક્ષેત્રે નોંધપાત્ર રસ લઈ રહ્યા છે તેમાં છે. તેમને મન કેળવણી
એ પણ ધર્મપ્રવૃત્તિનું જ એક અંગ હોય એ જ રીતે તેને પ્રાધાન્ય આપ્યું છે. આથી જ અનેક કે
સ્થાપનામાં તેમણે સક્રિય રસ દાખવ્યો છે. આજના યુગપ્રવાહની સાથે રહી નવી પેઢીના ઘડતરમાં ફાળો
આપવાનો તેમનો પ્રયત્ન પ્રશસ્ય છે. આ ઉપરાંત ઘણે સ્થળે સંસ્કૃત પાઠશાળાઓ સ્થાપીને આર્થિક
અપાવીને તેને સ્થિર રૂપ આપ્યું છે. ઊગતી પેઢીમાં પ્રારંભકાળથી જ સંસ્કારોનું સિંચન થાય એ હેતુથી
છાત્રાલયોના સંચાલનમાં પણ તેઓ ઊંડો રસ લે છે. આમ વર્તમાનયુગમાં ધર્મપ્રચાર અને કેળવણી
જ રથનાં બે ચક્રોની માફક રહે એ આવશ્યક જ નહિ પણ અનિવાર્ય છે એમ સમજીને તેમણે ઉત્તરોત્તર શિક્ષણ
સંસ્થાઓના સંસ્થાપનમાં અને તેમના સંચાલનમાં રસ લીધો છે તે અભિનંદનીય બાબત છે.

શ્રી ચીમનભાઈ પટેલ
તત્કાલીન મંત્રી, જનસંપર્ક અને કલ્ચર એકટીવીટી

It is highly impressive that under the patronage of Shri Muktjeevan Swamibapa, the funds received in form of donation is being used for social welfare. What if other religious entities follow this as a precedence. Also his charity was boundless including all the social group.

Shri Pujya Mota

ધનસંપત્તિનો પૂજ્ય મુક્તજીવનદાસજી સ્વામીજી મહારાજ કેળવણીમાં અને બીજા સામાજિક કલ્યાણના
કામોમાં વ્યય કરે છે તે ખૂબ પ્રશંસનીય છે. આપણા બીજા ધર્માચાર્યો તેમનું અનુસરણ કરે તો કેવું સારું ! વળી
તેઓશ્રીની સમાજસેવા વાડાબંધીની સંકુચિતતાથી પર છે.

શ્રી પૂજ્ય મોટા

Revered Swamiji Maharaj is a divine soul. He is working towards a benevolent motive of public welfare. His effort of setting up the Swaminarayan Arts and Science college and hostels for students is commendable.

Swamishri Manuvaryaji Maharaj
Yog Sadhana Ashram Ahmedabad

શ્રદ્ધેય સ્વામીજી મહારાજ એ એક કાન્તદર્શી મહાપુરૂષ છે. લોકકલ્યાણના પવિત્ર હેતુને સિદ્ધ કરવા તેઓ
કાર્ય કરે છે. સ્વામિનારાયણ આર્ટ્‌સ એન્ડ સાયન્સ કોલેજ, સત્સંગી બાળકો માટે છાત્રાલયની રચના વગેરે
શિક્ષણક્ષેત્રે કરેલી સેવાઓ ગણનાપાત્ર છે.

સ્વામીશ્રી મનુવર્યજી મહારાજ
યોગ સાધના આશ્રમ.

In many sects enormous funds are received through donation but it is used exclusively for their respective propaganda whereas Jeevanpran Swamiji has used the money wisely for education of the community. I am immensely pleased. Swamishri has set a paradigm for other religious establishment by taking this revolutionary step.

Shri Shantilal Shah
Former law minister of Bombay state

ઘણા સંપ્રદાયમાં અઢળક પૈસો આવે છે. પણ તેનો ઉપયોગ તે જ સંપ્રદાયમાં થાય છે. ત્યારે જીવનપ્રાણ
સ્વામીશ્રીએ તો ધર્મનો - સંપ્રદાયનો પૈસો લોકો માટે લોકોનાં શિક્ષણ માટે કર્યો છે તેથી ખરેખર ઘણો જ આનંદ
થાય છે અને જીવનપ્રાણ સ્વામીશ્રીએ આ કાર્ય કરી ક્રાંતિકારી પગલું ભરી અન્ય ધર્મ-સંપ્રદાયોને શીખ આપી છે.
તેમનું આ પગલું ભારતના ઈતિહાસમાં સુવર્ણ અક્ષરે લખાશે.

શ્રી શાંતિલાલ શાહ
તત્કાલીન દ્વિભાષી મુંબઈ રાજ્યના કાયદાપ્રધાન.

After Independence, Swamibapa created a major revolution in the history of religion. Swamishri was the foremost religious entity to get the honor and distinction of giving away the donations for development of society. Swamibapa is providing an education system similar to bygone era where students used to study religion and policy in universities like Nalanda and Takshashila.

Shri Madhavlalbhai Shah
Former Deputy Minister of then Panchayat and Cooperatives

સ્વરાજ મળ્યા પછી જો ધર્મની ક્રાંતિ કરી હોય તો તે શ્રી મુક્તજીવનદાસજી મહારાજે કરી છે. આજના
સંપ્રદાયના આચાર્યોમાં સંપ્રદાયના નાણાંનો ઉપયોગ જનસમાજમાં અને લોકહિતને માટે કર્યો હોય તો તેનું
પહેલું માન અને ગૌરવ સ્વામીશ્રી મુક્તજીવનદાસજી મહારાજને મળે છે. તેમજ પહેલાંના સમયમાં નાલંદા અને
તક્ષશિલા મહાવિદ્યાલયોમાં હજારો વિદ્યાર્થીઓ ભણતા અને તેમાં ધર્મ તથા નીતિ વગેરે પ્રકારનું જ્ઞાન આપવામાં
આવતું તેવું શિક્ષણ શ્રી મુક્તજીવનદાસજી મહારાજ આપી રહ્યા છે.

શ્રી માધવલાલભાઈ શાહ
તત્કાલીન પંચાયત અને સહકાર ખાતાના ઉપમંત્રી

Swamiji is first such religious head who is not only concerned for the spiritual and religious development of each saint and devotee but also keen to acquaint them with various know worldly knowledge for their overall development. The teaching staff are assessed and recruited based on skills in their respective teaching foray. Swamiji used to take personal care of the teaching personnel to maintain their enthusiasm in their respective forte.

Shri Amarshingh Jagram Lodha Prof. & Head Hindi Dept
Shri Swaminarayan Arts College Ahmedabad

મંદિરના પ્રત્યેક સંત અને ભક્તને પોતાના સંપ્રદાયનું પૂર્ણ આધ્યાત્મિક તથા શાસ્ત્નીય જ્ઞાન મળે અને સાથે
- સાથે જગતની અન્ય વિદ્યાઓમાંથી પણ લોકહિતની વાતો વ્યવસ્થિત શીખાય એવી ચિંતા કોઈ ધર્મ
અધિષ્ઠાતા કરતા હોય એવું અહીં મેં પ્રથમ જ જોયું. સંપૂર્ણ ખાતરી અને ચકાસણી કર્યા પછી જ અહીં વિભિન્ન
વિષયના અધ્યાપકોને કાર્યભાર સોંપાય છે. અધ્યાપકોનો પણ કાર્યમાં પૂર્ણ ઉત્સાહ ટકી રહે તેની કાળજી પણ
પરમ પૂજ્ય મુક્તજીવન સ્વામીશ્રી રાખતા હોય છે.

શ્રી અમરસિંહ લોધા, અધ્યક્ષ હિન્દી વિભાગ
શ્રી સ્વામિનારાયણ આર્ટ્‌સ કોલેજ.

Pujya Swamishri follows the principle of "Speak Less Work More". He has undertaken various activities in the field of cultural development social development and religious development. Shri Swaminarayan Arts college, Shri Swaminarayan Science college, Maninagar , Swaminarayan temples in Bhuj and Mumbai and various educational as well as religious establishments are the live paradigm for the same. These are implausible tasks.

Vijaysingh Bharatsingh Chauhan
Former MLA, Kalol

પૂજ્ય સ્વામીશ્રી “ઓછું બોલવું અને કામ વધારે કરવું” એ સૂત્રને અનુસરે છે. એ રીતે તેઓશ્રીએ
શૈક્ષણિક, સાંસ્કૃતિક અને સામાજિક સેવાનાં મહાન કાર્યો કર્યાં છે. અને તેના જીવંત પ્રતીક તરીકે અમદાવાદની
શ્રી સ્વામિનારાયણ આર્ટ્‌સ એન્ડ સાયન્સ કોલેજ, મણિનગર અને ભુજના છાત્રાલયો વગેરે શિક્ષણ-સંસ્કાર અને
ધર્મની પ્રાણવાન સંસ્થાઓ આજે ઊભી છે. આ કામ કંઈ સાધારણ બીના નથી.

શ્રી વિજયસિંહ ચૌહાણ
તત્કાલીન ધારાસભ્ય - કલોલ.

Shri Muktjivandasji's attempt to bring change as per the contemporary scenario and to work accordingly is worth appreciating. Devotees performing Suvarnatula (Giving gold worth his weight) and to give away those entire gold for educational development is a rare distinctive act. Only extraordinary religious leaders can take such bold feat and that feat was exemplified by Muktjivandasji Swami which is a matter of great pride and joy.

Shri Vijaykumar Trivedi
Former MLA, Patan district.

જમાનાની માંગને ઓળખીને જમાનાને અનુરૂપ કામ કરવાની અને જૂની ઘરેડમાંથી બહાર નીકળવાની જે
પહેલ શ્રી મુક્તજીવનદાસજીએ કરી છે તે ખૂબ જ પ્રશંસાને પાત્ર છે. પોતાની સુવર્ણતુલા ભક્તો તરફથી થાય
અને તેનાં તમામ નાણાં ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે દાનમાં આપી દેવામાં આવે તે હાલના જમાનામાં પણ અવનવું જ
કહેવાય, આવું હિંમતભર્યું પગલું બહુ જ થોડા ધર્માચાર્યો લે અને તે શ્રી મુક્તજીવનદાસજી સ્વામીએ લીધું તે
આપણે સૌ માટે આનંદ અને ગૌરવની વાત છે.

શ્રી વિજયકુમાર ત્રિવેદી
ધારાસભ્ય - પાટણ વિભાગ.

Swamishri was a pioneer in initiating various projects in the field of education in Gujarat. Innumerable sons and daughters are getting benefits due to his educational initiatives and reminiscence him as the most adored mukt of Shri Swaminarayan. Shri Swaminarayan Arts and Science college is the living example. Public money is utilised effectively for the masses. Huge fund collected is being used profoundly for education and not being hoarded. Without any self indulgence money was used for public. Swamishri who is devoid of any anger, malice and attitude is always near me.

Shri Bansilal Pandya,
Head, Mehmadabad Taluka Panchayat

ગુજરાતમાં વિદ્યાક્ષેત્રે મોટામાં મોટું અને પ્રથમ કામ સ્વામીશ્રીએ કર્યું છે. હજારો અને લાખો દિકરાદિકરીઓ
વિદ્યાક્ષેત્રે લાભ મેળવે છે અને ભગવાન સ્વામિનારાયણના લાડીલા સ્વામીશ્રીને યાદ કરે છે. શ્રી
સ્વામિનારાયણ આર્ટ્‌સ અને સાયન્સ કોલેજ જીવતો જાગતો મોટો પુરાવો છે. લોકોનાં નાણાં લોકોને જ પાછાં
આપ્યાં છે. લક્ષ્મી ખૂબ મેળવી અને વિદ્યાક્ષેત્રે સદુપયોગ કર્યો. લક્ષ્મીને સંઘરી નથી. તેના તરફ જરા પણ સ્વાર્થ
રાખ્યો નથી અને સહુને પાછી આપી. જેના દિલમાં રાગ નથી, દ્વેષ નથી, મોટાઈ નથી એવા સ્વામીશ્રી નજર
પાસેથી જરા પણ ખસતા નથી.

શ્રી બંસીલાલ પંડ્યા
તત્કાલીન પ્રમુખ મહેમદાવાદ તાલુકા પંચાયત

"Education plays a key role in poverty alleviation". It’s a proven and important premise. Giving food to the needy is the best charity. But educational charity is even better as the person receiving the food will be satiated just once till he is hungry but a person receiving educational support will learn to manage to arrange food on daily basis.

Knowledge eradicates ignorance. Ignorance brings darkness in one's life. Darkness is an obstacle for development. Therefore those who are keen in human development should make an effort in providing knowledge to maximum people and that is the biggest human welfare.

Swami Muktjivandasji maharaj had great zealous for educational development. In his own words " No religion can sustain on the foundation of ignorance and narrow mindedness". Ignorance will lead to narrow mindedness, so ignorance should be eradicated. This is Anadimukt guru Swamishri Muktjivandasji Maharaj's foremost aspiration. The Swaminarayan Science and Arts College and Hostel reflects this aspiration. More and more students should get benefit of this educational initiative so that they come out of this dark deep ocean of ignorance and become a true fearless thoughtful and prudent citizen of India. Swamiji was a keen admirer of education. Forever he is compassionately striving for education, as he is aware that knowledge will not only give material happiness but also lead to salvation.

His benevolent efforts of social welfare is not limited to India, but also has reached faraway nations like Africa, London etc. Donations received in form of Tula (weighing ceremony) was effectively utilised for educational purpose. He donated 20,000 shilling to the Gandhi Memorial College during his visit to Africa and also motivated his disciples to donate for this cause. This is a short glimpse of Swamiji's personality for the educational efforts. The diversity of sect or nations should never impede this cause.

Such efforts by saints will help eradicate illiteracy in India. We can become a strong nation. Our nation will get valiant saints like Swamiji.

Vaid Narayanshankar Nandlalji Dikshit
Ayurved acharya, Nyayshastri B.L Ayurvedic College Lodhra

“કોઈપણ ગરીબ વ્યક્તિની સેવા કરવાનું મન થાય તો તેને ભણાવજો.” આ સૂત્ર કેટલું મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
દાનોમાં અન્નનું દાન શ્રેષ્ઠ છે. પણ તેથી શ્રેષ્ઠ દાન વિદ્યાદાન છે કારણ અન્નદાનથી તે વ્યક્તિના જઠરમાં જ્યાં
સુધી અન્ન રહેશે ત્યાં સુધી જ તેને શાંતિ રહેશે. પણ વિદ્યાદાન આપીને જો વ્યક્તિને યોગ્ય બનાવી હશે તો તે
તેના રોજના ભોજનની વ્યવસ્થા સ્વયં કરી લેશે.

વિદ્યા અજ્ઞાનને દૂર કરે છે. અજ્ઞાન જીવનને અંધકારમય બનાવી રાખે છે. અંધકાર વિકાસનો અવરોધક
છે. માટે માનવમાત્રના વિકાસની ભાવના રાખનાર દરેક વ્યક્તિએ વધુમાં વધુ લોકોને વિદ્યાવાન બનાવવા
પ્રયત્ન કરવો જોઈએ તે સાચી માનવ સેવા છે.

સ્વામીશ્રી મુક્તજીવનદાસજી મહારાજને શિક્ષા-કેળવણી પ્રતિ બહુ જ પ્રેમ છે. તેઓના સ્વયંના શબ્દોમાં
લઈએ તો, “કોઈપણ ધર્મની આધારશિલા કદી પણ અજ્ઞાન કે અંધશ્રદ્ધા હોઈ શકે નહીં.” અજ્ઞાન હશે તો
અંધશ્રદ્ધાને સ્થાન મળશે માટે પ્રથમ અજ્ઞાનનો નાશ થવો જોઈએ. આ મહત્ત્વકાંક્ષા છે અનાદિમુક્ત ગુરુ
સ્વામીશ્રી મુક્તજીવનદાસજી મહારાજની. એનું પ્રતિબિંબ પડે છે શ્રી સ્વામિનારાયણ આટર્‌સ કોલેજ અને શ્રી
સ્વામિનારાયણ સાયન્સ કોલેજ તથા છાત્રાલયો આદિમાં. શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં વધુમાં વધુ વિદ્યાર્થીઓ લાભ લે
અને અજ્ઞાનાન્ધકારના ગહન સાગરમાંથી તેઓ બહાર આવે જેથી તેઓ ભારત રાષ્ટ્રના સત્યજ્ઞાની, વિવેકી,
વિચારશીલ અને નિર્ભય નાગરિક બની શકે. સ્વામીજી શિક્ષણના પ્રખર હિમાયતી છે. શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં તેમનો
અમીઝરતો કરૂણાસ્ત્રોત અખંડ વહેતો રહ્યો છે. કારણ કે, તેઓ જાણે છે કે વિદ્યાનું દાન આલોકમાં સુખકારી
અને પરલોકમાં કલ્યાણને આપનાર છે.

સ્વામીજીએ જનસમાજમાં સદાચારની ભાવના પ્રેરવા માત્ર ભારતમાં જ નહીં દૂર દેશો જેમ કે આફ્રિકા,
લંડન સુધી પણ પ્રયત્નો કર્યાં છે. પોતાના તુલાદાનમાં મળેલ દ્રવ્યનો સદુપયોગ તેમણે શિક્ષાપ્રચારમાં કર્યો.
તેમની આફ્રિકા યાત્રા સમયે તેમણે ત્યાંની ગાંધી મેમોરીયલ કોલેજમાં ૨૦,૦૦૦ શિલિંગ દાન આપ્યું અને
પોતાના અનુયાયીઓ દ્વારા પણ અપાવ્યું. આ છે સ્વામીશ્રીના કેળવણી પ્રેમની એક ઝલક કે જ્યાં પણ શિક્ષાનો
પ્રચાર થતો હોય ત્યાં આપવું. આમાં સંપ્રદાય કે દેશ-વિદેશની ભાવના બાધક ન હોવી જોઈએ.

આ પ્રકારના સંતો ભારતમાં શિક્ષાપ્રેમ માટે ભેખ ધારણ કરી જો કાર્ય કરે તો અશિક્ષા દૂર કરવામાં દેશને
વધુ સહયોગ પ્રાપ્ત થઈ શકે છે. દેશ વધુ મજબૂત બની શકે છે. દેશને સ્વામીજીના સમાન નિર્ભીક વ્યક્તિઓ
મળી શકે છે.

વૈદ્ય નારાયણશંકર નંદલાલજી દીક્ષિત
આયુર્વેદાચાર્ય, ભિષગાચાર્ય, ન્યાયશાસ્ત્રી, બા. લ. આયુર્વેદિક કોલેજ, લોદરા.

After the golden jubilee celebration which and how many religious head have utilised the money received to build modern educational establishments? Today so many students are studying in Swaminarayan Arts and Science college irrespective of any caste and creed. Other than the college, the temple is actively involved in co-curricular activities, Sanskrit classes, music classes and nearly 100 underprivileged students reside in the hostel. In Bhuj temple also nearly 25 students reside in the hostel started by Swamishri. Following his footsteps various other religious trusts are now doing commendable work under the guidance of Swamiji in setting up such educational institutes. Any amount of gratitude would not suffice the noble task carried by Swamiji.

Dr Jayant Haribhakti
former President Ahmedabad Medical Association

પોતાની સુવર્ણતુલા બાદ કેટલા અને કયા ધર્મગુરૂઓએ આધુનિક કોલેજો કાઢવામાં પૈસાનો સદુપયોગ
કર્યો ? આજે શ્રી સ્વામિનારાયણ આર્ટ્‌સ અને સાયન્સ કોલેજમાં કેટલાય વિદ્યાર્થીઓ ન્યાત-જાતના ભેદભાવ
વિના અભ્યાસ કરે છે. કોલેજ ઉપરાંત મંદિરમાં અનેકવિધ શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ ચાલે છે; સંસ્કૃત પાઠશાળા,
સંગીત પાઠશાળા અને લગભગ ૧૦૦ વિદ્યાર્થીઓ માટે મણિનગરમાં અને ૨૫ વિદ્યાર્થીઓ માટે ભુજમાં
છાત્રાલયની વ્યવસ્થા કરી છે. સ્વામીજીના આ ઉદ્‌ાત માર્ગદર્શન બાદ એમને પગલે-પગલે બીજા ધર્મટ્રસ્ટોએ
પણ કેળવણી સંસ્થા ઊભી કરી પ્રશંસનીય અનુકરણ કર્યું છે. આ નવા રાહના પ્રણેતા સ્વામીજીને જેટલા
ધન્યવાદ આપીએ તેટલા ઓછા છે.

ડૉ. જયંત હરિભક્તિ
તત્કાલીન પ્રમુખ - અમદાવાદ મેડીકલ સોસાયટી

After a long association with Swamiji I have seen a celestial radiance on the face of Swamiji and have known his disposition for working towards society staying away from any politics. Based on the truthful verse of Bhagwat Gita" Whenever virtue subsides and wickedness prevail, I manifest myself from ages to ages", I see him as a God who is born for annihilation of vice.

Shri Biharilal Majmudar
Retd Judge, Bombay and Gujarat state

લાંબા વખતના પરિચય પછી આજ સુધી જે સદ્‌ગુરુના મુખારવિંદ પર અલૌકિક તેજ ઝળહળતું મેં જોયું છે
અને જેમની લોકહિતના કાર્યો કરવાની અને રાજનીતિથી અલગ રહેવાની વૃત્તિ મેં જાણી છે. તેમને હાલની
દુનિયામાં ચાલી રહેલા અનર્થને દૂર કરવા “યદા યદા હિ ધર્મસ્ય ગ્લાનિર્ભવતિ ભારત સંભવામિ યુગે યુગે” એ
ભાગવત ગીતાના સત્ય મુજબ જન્મેલા ભગવાન જેવા જોઉં છું.

બિહારીલાલ મજમુદાર
રિટાયર્ડ જજ, બોમ્બે અને ગુજરાત સ્ટેટ.

Every religion in the world believe that "Humanity is the biggest religion". Similarly Swamishri gave a wonderful example by donating the gold which was equal to his weight for the purpose of education and welfare of the society. It was an exceptional ordain by Swamiji. Despite being a head of a religious sect he exceedingly worked and contributed towards welfare of community and masses.

Mr. Shantilal Jethalal Jhaveri
Advocate

જગતના દરેક ધર્મો માનવતાને જ ધર્મ ગણાવે છે. તે રીતે વ્યક્તિગત દાન તરીકે પોતાના પંડના
ભારોભાર મળેલું સોનું સંપ્રદાયથી ઇતરપણે જાહેર જનતાના કલ્યાણ અર્થે કેળવણીના હેતુ માટે સમર્પણ કરી
તેઓશ્રીએ સુંદર માર્ગદર્શન આપ્યું છે. તે તેઓશ્રીનો અવિરલ ત્યાગ છે. સંપ્રદાયના વડા હોવા છતાં તેમની
તમામ પ્રવૃત્તિઓ બિનસાંપ્રદાયિક અને લોકજનના સામુદાયિક કલ્યાણ માટેની છે.

શ્રી શાંતિલાલ જેઠાલાલ ઝવેરી
એડવોકેટ

The Swaminarayan Arts and Science college established by Swamishri is a blessing for the community residing near it. It is the first commendable and praiseworthy souvenir given by Swamishri. This effort of his is worth reverence. Various girls and boys are benefitted by these and the conversant staff are putting an honest effort for getting efficient results. Swamishri has made a huge obligation by setting up Arts and Science college in Maninagar.

Shri Babulchandra Dhuleram Mehta
Retd. Deputy Collector, Maninagar

શ્રી મુક્તજીવનદાસજીસ્વામીએ સ્થાપેલી શ્રી સ્વામિનારાયણ આર્ટ્‌સ એન્ડ સાયન્સ કોલેજ મણિનગર તેમજ
તેની નજીક વસતી જનતાને આજે આશીર્વાદરૂપ છે અને પૂજ્ય સ્વામીશ્રીનું એ સ્તુત્ય તેમજ પ્રશંસનીય
લોકોપયોગી પ્રથમ સોપાન છે. એમનું એ કાર્ય વંદનીય છે. અનેક વિદ્યાર્થી ભાઈ-બહેનો તેનો લાભ લઈ રહ્યા
છે અને સારો શિક્ષિત પ્રાધ્યાપકગણ કોલેજનું પરિણામ સારું લાવવા પ્રામાણિક પ્રયાસ કરી રહ્યો છે. આવી રીતે
મણિનગરમાં આર્ટસ અને સાયન્સ કોલેજ સ્થાપી આજે પૂજ્ય સ્વામીજીએ ઘણો જ ઉપકાર કર્યો છે.

શ્રી બાબુલચંદ્ર દુલેરાય મહેતા
નિવૃત્ત ડેપ્યુટી કલેકટર

The colossal initiative of utilising the fund of religious trust for educational development was huge distinctive step by Swamishri . Other religious heads trying to follow his footsteps by accepting the initiative is a significant revolution.

Rajnibhai Adhvaryu
B. E. Civil Ahmedabad

ધાર્મિક ટ્રસ્ટોના ફંડ ઉચ્ચ કેળવણી માટે વાપરવાનું મહા ભગીરથ બીડું ઝડપી નવો ચીલો તૈયાર કરવાનું
સર્વ માન સ્વામીશ્રીને જ ફાળે જાય છે. અન્ય ધર્માધ્યક્ષો પણ એને અનુસરવાનું વિચારે છે અને સ્વીકારે છે એ
કાંઈ નાની સૂની ક્રાંતિ નથી.

રજનીભાઈ અધ્વર્યુ

Pujya Swamiji with his sacrosanct principles is an incredible ideal in the field of public welfare through education. I revere the divine integrated insight of Swamishri for human alleviation.

Prof. Arvindbhai B. Vyas
Reader, Gujarat University

પૂજ્ય મુક્તજીવનસ્વામીશ્રીએ ધર્મપરાયણ થઈ કેળવણી દ્વારા સામાજિક ઉદ્ધારનો આ યુગમાં અદ્વિતીય
આદર્શ પૂરો પાડ્યો છે. પૂજ્ય સ્વામીશ્રીમાં હું ઈશ્વરીય તત્ત્વ, ન્યાયપરાયણ દૃઢતા, દીર્ઘદૃષ્ટિ અને માનવીને
તારવાનાં ગુહાનાં દર્શન કરી રહ્યો છું.

પ્રા. અરવિંદભાઈ બી. વ્યાસ
તત્કાલીન રીડર, ગુજરાત યુનિવર્સિટી

The Swaminarayan Science and Arts college, hostels and various educational entourage set under the leadership of Pujya Swamishri shows how much Swamishri in today's era emphasis on education and its role in developing values in youth.

Dr Rasiklal H. Shah
Modasa ( North Guj)

શ્રી સ્વામિનારાયણ સાયન્સ અને આર્ટ્‌સ કોલેજ તથા પૂજ્ય સ્વામીશ્રીની પ્રેરણા અને આશ્રય તળે ચાલતા
અન્ય છાત્રાલયો અને અન્ય શિક્ષણ પ્રવૃત્તિઓ આજના કુમારો અને યુવાનોના જીવનનું સંસ્કારપૂર્વક ઘડતર કરવાના
કાર્યને આજના યુગમાં પૂજ્ય સ્વામીશ્રી કેટલું ભારે અગત્ય આપે છે. એની પૂરી પ્રતીતિ આપણને મળે છે.

ડૉ. રસિકલાલ હ. શાહ
મોડાસા.

Swamishri has created an epitome in Gujarat by setting up Shri Swaminarayan Arts and Science College. Maninagar centre has become a 'Takshashila' of Swaminarayan sect.

Shri Fulvadan Brahmbhatt
Overseer, Kalol

શ્રી સ્વામિનારાયણ આર્ટ્‌સ એન્ડ સાયન્સ કોલેજ મકાન સહ સ્થાપી સારાયે ગુજરાતમાં તેનો દાખલો
બેસાડી દીધો છે. મણિનગર કેન્દ્ર આજે સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયનું તક્ષશિલા બન્યું છે.

શ્રી ફુલવદન બ્રહ્મભટ્ટ
ઓવરશીયર